DÜNYA YENİDEN PAYLAŞILIRKEN BİZ NEREDEYİZ?
Balfour'dan Yalta'ya, Yalta'dan yeni dünya düzenine...
Dünya tarihinin bazı dönemleri vardır; alınan kararlar yalnızca o günün insanlarını değil, gelecek nesillerin kaderini de belirler.
Bugün yine böyle bir dönemin eşiğinde miyiz?
ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in 19 Kasım 2026'da Çin'in Shenzhen kentinde bir araya gelmesi, dünya siyaseti açısından sıradan bir diplomatik buluşma olarak değerlendirilmemelidir.
Üç nükleer gücün lideri aynı masaya oturuyor. Birleşmiş Milletler'in reformundan enerji kaynaklarına, devletlerin dokunulmazlığından nükleer silahların geleceğine kadar önemli başlıkları ele alıyor ve dört maddelik ortak bir deklarasyon yayımlıyor.
Peki, bütün bunlar gerçekten yalnızca dünya barışı için mi?
Elbette diplomasi, diyalog ve nükleer savaş riskinin azaltılması insanlık adına önemlidir. Ancak asıl mesele, bu görüşmelerin dışında kalan ülkelerin ve halkların geleceğidir.
TARİH BİZE NE ANLATIYOR?
2 Kasım 1917...
İngiltere Dışişleri Bakanı Arthur Balfour tarafından açıklanan Balfour Deklarasyonu, Filistin'de Yahudi halkı için bir ulusal yurt kurulmasını destekliyordu. Metinde bölgede yaşayan Yahudi olmayan toplulukların medeni ve dinî haklarının korunacağı da belirtiliyordu.
Ancak Filistin halkının kendi geleceğini belirleme meselesi, sonraki yıllarda çok ağır sonuçlarla karşı karşıya kaldı.
Bir başka tarihî dönüm noktası ise 1945 Yalta Konferansı'ydı.
ABD, İngiltere ve Sovyetler Birliği liderleri savaş sonrasının siyasi düzenini görüştüler. Büyük güçlerin aldığı kararlar, Avrupa'nın ve dünyanın geleceğini derinden etkiledi.
Bugün ister istemez şu soru akla geliyor:
Acaba tarih yeni bir sayfa açarken yine büyük güçler kendi aralarında anlaşacak, bedelini ise masada olmayan ülkeler mi ödeyecek?
ÜÇ BÜYÜK GÜÇ, TEK MASA!
ABD dünyanın en büyük askerî ve ekonomik güçlerinden biri.
Rusya, askerî kapasitesi ve enerji kaynaklarıyla uluslararası siyasette etkili.
Çin ise ekonomik, teknolojik ve stratejik gücüyle küresel dengelerin en önemli aktörlerinden biri.
Bu üç ülkenin ortak hareket etmesi, uluslararası ilişkilerde yeni dengeler oluşturabilir.
Özellikle Birleşmiş Milletler'in yeniden yapılandırılması konusu dikkatle takip edilmelidir.
Çünkü Birleşmiş Milletler'in amacı bütün ülkelerin eşit egemenliğini ve uluslararası barışı korumaktır. Ancak Güvenlik Konseyi'ndeki veto sistemi, beş daimi üyeye diğer ülkelerden farklı bir güç vermektedir.
Yeni bir düzen kurulacaksa şu sorunun cevabı verilmelidir:
Daha adil bir dünya mı kurulacak, yoksa büyük güçlerin kararlarının daha belirleyici olduğu yeni bir sistem mi ortaya çıkacak?
DÜNYA NÜFUZ BÖLGELERİNE Mİ AYRILIYOR?
Bir ihtimali göz ardı etmemek gerekiyor.
ABD kendi güvenlik ve ekonomik çıkarlarını, Rusya kendi stratejik alanlarını, Çin ise Asya'daki ve dünyadaki ekonomik ağırlığını korumak isteyebilir.
Bunun bir paylaşım anlaşmasına dönüştüğünü söylemek için elimizde kanıt yok. Ancak büyük güçlerin karşılıklı çıkarlarını gözeterek yeni bir denge araması, üzerinde durulması gereken bir ihtimaldir.
Böyle bir dünyada Ukrayna'nın, Filistin'in, Orta Doğu'nun, Afrika'nın ve diğer bölgelerin geleceği nasıl şekillenecek?
Küçük devletlerin egemenliği ne kadar korunabilecek?
Bir ülkenin kaderi, o ülkenin insanlarının iradesi dışında belirlenirse bunun adı gerçekten barış olabilir mi?
FİLİSTİN'İ UNUTMAYALIM!
Balfour Deklarasyonu'nun tarihî mirası bize çok önemli bir gerçeği hatırlatıyor:
Büyük devletlerin aldığı siyasi kararlar, bazen başka halkların onlarca yıl sürecek acılarının başlangıcı olabilir.
Bugün Filistin meselesi hâlâ dünyanın vicdanını ilgilendiren en önemli sorunlardan biridir.
Yeni dünya düzeni konuşulurken Filistin halkının hakları, Gazze'nin geleceği ve bağımsız bir Filistin devleti meselesi görmezden gelinmemelidir.
Dünya barışı yalnızca büyük devletlerin anlaşmasıyla değil, adaletin ve halkların haklarının korunmasıyla mümkün olabilir.
PEKİ, TÜRKİYE BU DENKLEMİN NERESİNDE?
İşte bizim için en önemli soru burada başlıyor.
Türkiye; Avrupa, Asya ve Orta Doğu'nun kesişim noktasında bulunan, Karadeniz'den Akdeniz'e uzanan stratejik konumuyla önemli bir ülkedir.
Türkiye'nin geleceği, başka ülkelerin kuracağı masalarda alınacak kararlara bağlı olmamalıdır.
Ne ABD'nin ne Rusya'nın ne de Çin'in bölgesel çıkarları, Türkiye'nin millî menfaatlerinin önüne geçmelidir.
Türkiye'nin yapması gereken; bütün güçlerle diplomatik ilişkilerini sürdüren, gerektiğinde iş birliği yapan, ancak bağımsız karar alma iradesinden vazgeçmeyen bir dış politika yürütmektir.
Çünkü güçlü devlet olmanın yolu yalnızca askerî güçten değil; ekonomik bağımsızlıktan, bilimden, teknolojiden, toplumsal birlikten ve sağlam diplomasiden geçer.
SON SÖZ: TARİH TEKERRÜR ETMESİN!
1917'de Balfour, 1945'te Yalta...
Şimdi 2026'da ABD, Rusya ve Çin liderlerinin aynı masada buluşması...
Elbette her tarihî olay birbirinin aynısı değildir. Fakat tarihin bize öğrettiği bir şey var: Büyük güçlerin kendi aralarında kurduğu dengelerin sonuçlarını çoğu zaman masada bulunmayan halklar yaşar.
Dünya yeniden şekillenirken insanlığın ihtiyacı yeni nüfuz alanları, yeni güç mücadeleleri ve yeni paylaşım hesapları değildir.
İnsanlığın ihtiyacı adalettir, hukuktur, egemenliktir ve gerçek barıştır.
Unutmayalım:
Dünya birkaç liderin değil, üzerinde yaşayan bütün insanların ortak evidir.
Ve hiçbir halkın geleceği, kendi iradesi dışında çizilen haritalara mahkûm edilmemelidir.
Çünkü tarih yalnızca karar verenleri değil, o kararların bedelini ödeyenleri de yazar.
ZULÜM İLE ABAD OLUNMAZ!
Bir gün gelir, zulmün gölgesinde büyüyen güç, kendi karanlığında kaybolur.
Dünya kocaman bir coğrafya… İnsanlık ise her geçen gün biraz daha küçülen bir vicdanın içinde yaşam mücadelesi veriyor.
Filistin'de çocuklar bombaların gölgesinde büyümeye çalışırken, anneler evlatlarının cansız bedenlerine sarılıyor. Doğu Türkistan'da Uygur Türklerinin hakları, kimlikleri, inançları ve kültürel varlıkları konusunda yıllardır ciddi insan hakları endişeleri dile getiriliyor. Myanmar'da Rohingya Müslümanları başta olmak üzere siviller çatışmaların ve ağır insan hakları ihlallerinin kurbanı oluyor.
Peki, bütün bunlar karşısında insanlık nerede?
Bir çocuğun gözyaşının dini, dili, ırkı olur mu?
Bir annenin feryadı hangi millete ait olduğuna göre mi değer kazanır?
Bir insanın yaşama hakkı, hangi bayrağın altında doğduğuna göre mi belirlenir?
Bizim itirazımız bir millete, bir dine veya bir halka değil; zulme, haksızlığa, ayrımcılığa ve insanlık onurunu ayaklar altına alan anlayışadır.
İsrail yönetiminin Filistin'de sivillere yaşattığı acılar, Çin yönetiminin Doğu Türkistan'daki uygulamaları hakkında Birleşmiş Milletler tarafından dile getirilen ciddi insan hakları endişeleri ve Myanmar'daki sivillerin maruz kaldığı şiddet, dünyanın vicdanını sorgulaması gereken meselelerdir.
Unutulmamalıdır ki güçlü olmak, haklı olmak anlamına gelmez.
Bir ülkenin ordusunun, silahlarının, ekonomik gücünün veya siyasi nüfuzunun olması ona başka insanların hayatları üzerinde sınırsız hak vermez.
Zulüm, bazen tankla gelir, bazen bombayla, bazen de insanların dilini, kültürünü ve inancını yok sayan politikalarla…
Ama adı ne olursa olsun sonuç değişmez: İnsanlık kaybeder.
Bugün Filistinli bir çocuğun gözyaşına sessiz kalanlar, yarın başka bir coğrafyada yaşanan acılar karşısında da aynı sessizliğin içinde kalabilirler.
Çünkü zulme karşı çıkmak, yalnızca kendi milletinin, kendi inancının veya kendi soydaşının hakkını savunmak değildir. Zulme karşı çıkmak, insan olmanın gereğidir.
Bizim istediğimiz ayrıcalık değil, adalettir. İntikam değil, hukuktur. Nefret değil, barıştır. Üstünlük değil, eşitliktir.
Dünya liderlerine, uluslararası kuruluşlara ve insanlık adına söz söyleyen herkese bir kez daha hatırlatmak gerekiyor:
Adalet, güçlülerin zayıflara lütfettiği bir iyilik değildir. Her insanın doğuştan sahip olduğu bir haktır.
Ve unutmayalım…
Tarih, nice güçlü imparatorlukların, nice büyük orduların ve nice zalim yönetimlerin gelip geçtiğine şahitlik etti.
Hiçbir güç sonsuza kadar sürmedi.
Çünkü zulüm ile abad olunmaz.
Mazlumun ahı yerde kalmasa da insanlığın vicdanında açtığı yara kolay kolay kapanmaz.
Bugün susarsak yarın çocuklarımıza adaleti nasıl anlatacağız?
Gelin, kim yaparsa yapsın zulme karşı duralım. Mazlumun kimliğine değil, yaşadığı acıya bakalım.
Çünkü insanlık, ancak adaletle ayakta kalır.
Zulme sessiz kalma, mazlumun yanında ol.
Bir insanın hayatı, bütün siyasi hesaplardan daha değerlidir.
TAHTA OTURMAK KOLAY DA TARİHE OTURMAK ZOR!
Gaznelilerden bugüne değişmeyen bir gerçek: Herkes hükümdar olmak ister ama herkes devlet adamı olamaz!
Tarih bazen öyle hikâyeler anlatır ki insan okudukça bugünü düşünmeden edemez.
Buyurun, Gaznelilere gidelim…
Gazneli Devleti'nin kuruluşunda önemli rol oynayan Alptegin, bir zamanlar başka bir devletin hizmetinde görev yapan Türk komutanlarından biriydi. Zamanla kendi siyasi gücünü oluşturdu ve Gazne'de yeni bir dönemin kapısını araladı.
Ardından Sebük Tegin geldi. Onun oğlu Gazneli Mahmud ise devleti büyük bir imparatorluğa dönüştürdü.
Düşünsenize, bir zamanlar başkasının emrinde bulunan insanlar, gün geldi tarihin yönünü değiştiren hükümdarlara dönüştü.
Demek ki insanın nereden geldiğinden ziyade, nereye gittiği önemliymiş.
Ancak asıl mesele bundan sonra başlıyor.
Gazneli Mahmud, Hindistan'a düzenlediği seferlerle tarihe geçti. Fakat onun sarayında yalnızca savaş konuşulmuyordu. Bilim insanları, şairler ve düşünürler de bulunuyordu.
Bunlardan biri de büyük bilgin Bîrûnî'ydi.
Bîrûnî, Hindistan'ın dilini, dinini, matematiğini ve kültürünü araştırdı. Başka bir medeniyeti anlamak için onun dilini öğrenmek gerektiğini biliyordu.
Şimdi buradan bugüne bir soru bırakalım:
Bir makama gelen kaç kişi, kendisinden farklı düşünen insanları anlamak için gerçekten çaba gösteriyor?
Gazneli sarayında bilim insanları vardı. Çünkü büyük hükümdarlar, etraflarında yalnızca kendilerine alkış tutanları değil, kendilerine yeni ufuklar açanları da isterdi.
Bugün ise bazıları etrafında bir alkış ordusu kurmayı marifet sanıyor.
Eleştiren düşman, susan dost, alkışlayan ise akıllı kabul ediliyor!
Oysa insanın çevresinde herkesin aynı şeyi söylemesi, haklı olduğunun değil, belki de gerçeği duymaktan uzaklaştığının işaretidir.
Bir de Firdevsî meselesi var…
Büyük şair Firdevsî ile Gazneli Mahmud arasındaki ilişki, tarihin en çok konuşulan edebiyat ve himaye hikâyelerinden biridir. Şairin Şehnâme'si ise hükümdarların ömründen çok daha uzun bir ömür sürdü.
İşte hayatın cilvesi!
Hükümdarlar öldü, saraylar dağıldı ama şairin kaleminden çıkan eser yaşamaya devam etti.
Demek ki makamın verdiği güç geçici, kalemin bıraktığı iz kalıcıymış.
Gaznelilerin sonunu da unutmayalım. 1040 Dandanakan yenilgisiyle büyük bir güç kaybı yaşadılar. Ardından devletin ağırlık merkezi Hindistan'a kaydı ve nihayetinde Gurlular karşısında tarih sahnesinden çekildiler.
Tarih bize şunu söylüyor:
Bir zamanlar dünyanın karşısında eğildiği tahtlar bile gün gelir boş kalır.
Bugün makam odalarının kapısında bekleyenler, yarın o kapıdan içeri giremeyebilir. Dün telefonlarına çıkmayanlar, yarın bir selamı bekleyebilir.
İnsan makamdayken değil, makamdan indikten sonra kim olduğuyla hatırlanır.
Gaznelilerden bugüne kalan en güzel ders belki de budur:
Etrafına dalkavuk toplayarak büyüdüğünü sananlar, gerçekleri duyamadıkları gün küçülmeye başlarlar.
Unutmayalım…
Tahta oturmak kolaydır; asıl mesele tarihin hafızasında yer bulabilmektir.
Çünkü tarih, herkese bir sayfa açar ama herkesi altın harflerle yazmaz!
ez cümle : Makamınızın yüksekliğiyle değil, arkanızdan söylenen güzel sözlerin samimiyetiyle övünün. Zira koltuklar emanet, insanlık ise imtihandır.
BABASINA BAKSAN ÖŞÜR VERİRSİN, OĞLUNA BAKSAN ÇIRAK DURURSUN!
Anadolu'nun dili sivridir ama sözü derindir…
Anadolu insanı öyle kolay kolay laf söylemez. Söyledi mi de insanın kulağından girip aklına yerleşir. Bizim oralarda bir söz vardır:
“Babasına baksan öşür verirsin, oğluna baksan çırak durursun!”
Bir cümleyle üç nesli anlatır. Hem geçmişi sorgular hem bugünü tiye alır hem de geleceğe dair insanın içine bir şüphe düşürür.
Anadolu'nun kadim sözleri böyledir. Kitap yazmaz, nutuk atmaz ama insanın karnına oturan bir gerçeği iki kelimeyle anlatır.
Mesela;
“Dost dediğin kara günde belli olur, bizimkiler hava durumuna göre dostluk yapar.”
“Eşeğe altın semer vursan yine eşek; ama bazıları semersiz dolaşırken kendini padişah sanır.”
“Çok konuşanın sözü değil, sustuğunda sakladığı belli olur.”
“Davulun sesi uzaktan hoş gelir, yakınına varınca tokmağı kimin tuttuğunu anlarsın.”
“İt ürür, kervan yürür derler; lakin bazı kervanlar da ürüyenlerin peşine takılır.”
“Akıl yaşta değil baştadır derler; bizim memlekette bazen yaş da var, baş da var, akıl hâlâ yolda!”
“Minareyi çalan kılıfını hazırlar; bizimkiler bazen kılıfı çalıp minareyi sonra arıyor.”
“Bir koltuğa iki karpuz sığmaz; fakat bazıları koltuğa oturunca manav dükkânını da istiyor.”
İşte Anadolu'nun mizahı budur. Sözü söylerken kimseyi doğrudan hedef almaz, ama herkes kendinden bir pay çıkarır.
Bugün biraz etrafımıza bakalım. Kimi bilgeliği yaşında arıyor, kimi makamında, kimi cebindeki paranın kalınlığında… Oysa insanın büyüklüğü oturduğu koltukla değil, kalktığında arkasında bıraktığı izlerle ölçülür.
Kimi adam vardır, bir söz söyler yıllarca hatırlanır. Kimi de saatlerce konuşur, sustuğu an herkes rahatlar.
Kimi vardır, yoksulken adamdır, zengin olunca kendini kaybeder. Kimi de makam sahibi olunca insanlara tepeden bakmayı marifet zanneder.
Oysa Anadolu'nun terazisi şaşmaz: “İnsanın adamlığı, eline güç geçince belli olur.”
Velhasıl dostlar…
Babasına bakıp öşür verecek kadar mütevazı, oğluna bakıp çırak duracak kadar da kendimizi geliştirmeye muhtacız.
Çünkü bu dünyada herkes bir şey olmaya çalışıyor ama çok az insan insan kalmanın derdinde.
Unutmayalım; Atalarımızın sözü kısa, bizim dersimiz uzun.
Bir de son sözümüz olsun:
“Boyun uzun diye gölge yapma, adam ol da gölgende bir gariban dinlensin!”
Gerisi mi?
Gerisi, Anadolu'nun eski hesabı: Az söyle, öz söyle; ama söylediğin söz insanın içine işlesin!
SAKALIMIZI TIRAŞ ETTİLER, KOLUMUZU KESTİLER AMA BİZ TARİHTEN SİLİNMEDİK!
Tarih, yalnızca kazanılan savaşların değil, yenilgilerden sonra yeniden ayağa kalkabilmenin de hikâyesidir.
1538 yılında Barbaros Hayreddin Paşa komutasındaki Osmanlı donanması, Preveze'de Haçlı donanmasına karşı büyük bir zafer kazandı. Akdeniz'de dengeler değişti, Osmanlı'nın denizlerdeki gücü bütün dünyaya gösterildi.
Aradan yıllar geçti. 1571'de İnebahtı'da Osmanlı donanması ağır bir yenilgi aldı. Gemiler yandı, kürekler sustu, Akdeniz'de büyük bir yara açıldı.
İşte bu yenilginin ardından Sadrazam Sokullu Mehmet Paşa'ya atfedilen o meşhur söz tarihe geçti:
"Biz İnebahtı'da sakalımızı tıraş ettirdik, siz ise Preveze'de kolunuzu kaybettiniz."
Sakal yeniden çıkar ama kesilen kol geri gelmez…
Bu sözün arkasında yalnızca bir askerî meydan okuma değil, büyük bir tarihî özgüven ve yeniden ayağa kalkma iradesi vardı.
Çünkü Osmanlı, bir yenilgiyle tarih sahnesinden çekilecek bir devlet değildi. Kısa sürede yeni bir donanma inşa ederek gücünü yeniden ortaya koydu.
Tarihin bize öğrettiği en önemli gerçeklerden biri de budur: Bir gün yaşanan mağlubiyet, bir milletin bütün hikâyesini yazamaz.
Ne ilginçtir ki tarihte olduğu gibi hayatın içinde de bazıları bir yenilgiyi sonsuz bir zafer zanneder. Bir dönemin şartlarını bütün zamanlara taşımak, eski hesapları sürekli gündemde tutmak ve yeniden kurulabilecek köprüleri yıkmaya çalışmak kolaydır.
Oysa büyük devletler de büyük insanlar da geçmişin esiri olarak yaşayamaz.
Tarih, intikam duygusuyla değil, tecrübeyle ilerleyenlerin tarihidir.
Barbaros'un denizlerdeki cesareti, Sokullu'nun özgüveni ve Osmanlı'nın yeniden toparlanma iradesi bize başka bir şey daha anlatıyor: Asıl büyüklük, yara almamak değil, yaralandıktan sonra yeniden doğrulabilmektir.
Bazen bir söz, bir bakış, bir müdahale iki insanın arasına koca bir deniz kadar mesafe koyabilir. Fakat unutulmamalıdır ki denizler gemileri ayırdığı kadar, aynı limana ulaşmak isteyenleri de birleştirebilir.
Ben tarihin tarafındayım; geçmişinden ders çıkaranların, geleceğini başkalarının kalemine bırakmayanların tarafındayım.
Çünkü ne Preveze'de kazanılan zafer İnebahtı'yı unutturur ne de İnebahtı'da yaşanan yenilgi Preveze'yi tarihten silebilir.
Tarihte de hayatta da son sözü çoğu zaman en yüksek sesle konuşanlar değil, yeniden ayağa kalkmayı bilenler söyler.
Ve unutmayalım:
Bir medeniyeti büyük yapan yalnızca kazandığı savaşlar değil, barışı yeniden kurabilecek kudretidir.
BİZ KİMİZ? TARİHİMİZDEN Mİ UTANACAĞIZ, KÖKLERİMİZİ Mİ UNUTACAĞIZ?
Karahanlı bizim, Gazneli bizim… Hun bizim, Avar bizim… Akkoyunlu bizim, Selçuklu bizim… Osmanlı bizim… Ve bütün bu tarihî birikimin ardından kurulan Türkiye Cumhuriyeti de bizim!
Peki, bütün bunları söylerken neden bazıları rahatsız oluyor?
Bir millete ait olmak, yalnızca bugün yaşadığı coğrafyanın adını söylemek midir? Yoksa yüzyıllar boyunca oluşturduğu medeniyeti, kültürü, dili, mücadeleyi ve tarihî hafızayı da sahiplenmek midir?
Bizim meselemiz başkalarının tarihini küçümsemek değil. Kendi tarihimize yabancılaşmamaktır.
Elbette tarih, bugünün siyasi sınırlarıyla okunamaz. Geçmişteki devletlerin tamamını bugünkü anlamda bir ulus devlet gibi değerlendirmek de doğru değildir. Ancak tarihî ve kültürel mirasımızı inkâr etmek de akılcı değildir.
Karahanlı'dan Selçuklu'ya, Osmanlı'dan Türkiye Cumhuriyeti'ne uzanan tarihî çizgide farklı dönemler, farklı yönetimler ve farklı toplumsal yapılar vardır. Bunların hepsini aynı kalıba sokmadan, aralarındaki tarihî ve kültürel bağları görmek mümkündür.
Gelelim şu meşhur kelimeye: Türkiyeli.
Bir insanın yaşadığı ülkeyi tarif etmek için bu kelimeyi kullanması başka, Türk milletinin tarihî ve millî kimliğini tartışmaya açmak başka bir meseledir.
Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlığı ortak hukuki aidiyetimizi ifade eder. Türk milleti ise tarihî, kültürel ve anayasal bir kimlik tartışmasının konusudur. Bu kavramları birbirine karıştırmadan konuşabilmeliyiz.
Üstelik sahiplenmek, eleştirmeye engel değildir.
Osmanlı'nın hatalarını konuşabiliriz. Selçuklu'nun siyasi mücadelelerini sorgulayabiliriz. Cumhuriyet'in eksiklerini, yanlışlarını ve başarılarını tartışabiliriz. Çünkü tarihî mirasa sahip çıkmak, geçmişte yapılan her şeyi sorgusuz sualsiz savunmak değildir.
Asıl mesele şudur: Köklerini bilmek ama köklerine hapsolmamak; geçmişini sahiplenmek ama geçmişin hatalarını tekrarlamamak.
Bir milletin tarihini sahiplenmesi, başka milletlerin tarihine düşmanlık beslemesini gerektirmez. Bizim tarihimize saygı duymamız, başkasının tarihine saygısızlık etmemizi gerektirmediği gibi.
Bugün kendimize şu soruyu sormalıyız:
Kendi tarihini bilen, kendi kimliğini ifade eden, geçmişini sorgulayabilen ve geleceğini özgürce inşa edebilen bir toplum olmak mı istiyoruz; yoksa tarihini başkalarının tanımlamasını mı bekleyeceğiz?
Bizim tarihimiz var. Bizim medeniyet birikimimiz var. Bizim ortak hafızamız var.
Ve evet, Türkiye Cumhuriyeti bizim ortak vatanımızdır.
Tarihimize sahip çıkmak başka, tarihin arkasına saklanmak başkadır. Kimliğimizi savunmak başka, başkasının kimliğini inkâr etmek başkadır.
Unutmayalım:
Geçmişini bilmeyen geleceğini başkasının kaleminden okur. Köklerini inkâr eden ise hangi rüzgârda savrulduğunu anlayamaz.
DÜNYA ISINIYOR, İNSANLIK HÂLÂ KONUŞUYOR!
İklim zirveleri, eriyen buzullar ve değişen dünya düzeni üzerine…
Dünya değişiyor… Mevsimler şaşırıyor, buzullar eriyor, okyanuslar yükseliyor, ormanlar yanıyor, kuraklık kapımızı her geçen gün biraz daha güçlü çalıyor.
Ama insanlık hâlâ toplantı masalarında çözüm arıyor.
Bir tarafta dünyanın en büyük salonlarında iklim zirveleri düzenleniyor, diğer tarafta dünyanın dört bir yanında doğa alarm veriyor. Liderler kürsülerden çevreyi korumanın önemini anlatırken, ülkeler ekonomik büyüme, enerji kaynakları, sanayi ve küresel rekabet yarışından vazgeçmek istemiyor.
Ne garip bir dünya düzeni değil mi?
Buzullar eriyor ama siyasi buzlar bir türlü çözülmüyor!
Küresel iklim krizi artık uzak coğrafyaların, bilim insanlarının veya gelecek nesillerin meselesi değil. Bugünün gerçeği. Bir zamanlar takvimlere göre gelen kışlar artık ne zaman geleceğini kendisi de bilmiyor. Yağışlar düzensizleşiyor, kuraklık derinleşiyor, aşırı sıcaklar hayatı zorlaştırıyor.
Ve biz hâlâ doğanın bize verdiği mesajları çoğu zaman ekonomik tabloların dipnotunda arıyoruz.
İklim zirveleri elbette önemli. Ülkelerin bir araya gelmesi, ortak hedefler belirlemesi ve sorumluluk üstlenmesi gerekiyor. Ancak asıl mesele zirvelerde verilen sözlerin, ülkelerin günlük politikalarına ve ekonomik tercihlerine ne kadar yansıdığıdır.
Çünkü dünyanın ihtiyacı daha fazla kürsü, daha fazla fotoğraf ve daha fazla protokol değil; daha az karbon salımı, daha fazla orman, temiz enerji, su kaynaklarının korunması ve gerçek bir çevre bilincidir.
Üstelik iklim krizi sadece doğayı değil, dünya siyasetini de yeniden şekillendiriyor. Su kaynakları, tarım alanları, enerji koridorları ve doğal kaynaklar artık küresel güç mücadelesinin önemli başlıkları arasında. Yani mesele yalnızca buzulların erimesi değil; yarının dünyasında kimin suya, toprağa ve enerjiye erişebileceği meselesidir.
Peki bütün bunların ortasında insan nerede?
Belki de en önemli soru bu.
Bir yanda uzaya yeni yaşam alanları arayan insanlık, diğer yanda yaşadığı gezegeni korumakta zorlanıyor. Mars'ta hayat kurma hayalleri kuruyoruz ama dünyadaki suyu, havayı ve toprağı korumak konusunda aynı kararlılığı gösteremiyoruz.
İroni büyük, gerçek ise acı!
Dünya da, bu değişimin izlerini görmek mümkün. Su kaynaklarının önemi, tarımın geleceği, kuraklık ve toprağın korunması artık yalnızca çiftçinin değil, hepimizin meselesi.
Unutmayalım; suyun olmadığı yerde tarım, tarımın olmadığı yerde üretim, üretimin olmadığı yerde güçlü bir gelecek olmaz.
Dünya bize ait bir mülk değil. Bizden sonraki nesillere emanet edilmiş bir yaşam alanı.
Belki de artık şu soruyu sormanın zamanı geldi:
Dünyayı kurtarmak için daha kaç iklim zirvesi düzenlememiz gerekiyor, yoksa önce kendimizi değiştirmemiz mi gerekiyor?
Çünkü buzulların erimesini durduramadan önce vicdanlarımızdaki duyarsızlığı eritmemiz gerekiyor.
Dünya ısınıyor dostlar…
Ve görünen o ki insanlık, hâlâ toplantı salonlarında klimaları açıp dünyanın soğumasını bekliyor!
Saygılarımla…
BİR MİLLETİN İKİ AYRI YASI: KİMİNE GÖRE ÖLDÜ, KİMİNE GÖRE ASRIN LİDERİYDİ!
Geçmişin gölgesinde, bugünün aynasında bir 10 Kasım hikâyesi…
10 Kasım 1938…
Saat dokuzu beş geçe…
Bir ülkede hayat durmuş, sirenler çalmış, gözler dolmuş, başlar öne eğilmişti. Kimi bir kurtarıcının ardından ağlıyor, kimi bir dönemin kapandığını düşünüyordu. Tarih, o gün bir liderin ölümünü kayda geçirdi. Ancak yıllar geçmesine rağmen toplumun zihninde kapanmayan başka bir mesele vardı: Atatürk'ü nasıl anlamalıydık?
Aradan on yıllar geçti. Takvimler değişti, nesiller değişti, iktidarlar değişti, siyasi söylemler değişti. Fakat değişmeyen bir şey vardı: Aynı tarih, aynı insan ve birbirinden bu kadar uzak iki ayrı yorum…
Bir tarafta Atatürk'ü Cumhuriyet'in kurucusu, bağımsızlık mücadelesinin önderi ve çağdaşlaşmanın sembolü olarak görenler…
Diğer tarafta onun dönemine, politikalarına ve tarihsel mirasına itirazları bulunanlar…
Hatta mesele bazen öyle bir noktaya geliyor ki birileri saygıyla anarken, birileri son derece ağır ifadeler kullanabiliyor.
Kimi için büyük bir liderin vedası, kimi için yalnızca bir ölüm haberi…
İşte insanı düşündüren de tam olarak bu!
Bir milletin ortak tarihindeki bir isim, nasıl oluyor da ortak bir hafızanın değil, farklı kampların tartışma konusu hâline gelebiliyor?
Bir düşünün…
Kurtuluş Savaşı'nın verildiği yıllarda bu topraklarda yaşayan insanların ortak bir derdi vardı: Bağımsızlık.
Cephedeki askerin hangi siyasi görüşten olduğu sorulmuyordu. Köylünün, öğretmenin, kadının, çocuğun hangi düşünceye sahip olduğu hesaplanmıyordu. Memleketin geleceği söz konusuydu.
Cumhuriyet kuruldu. Yeni bir devlet, yeni kurumlar ve yeni bir toplumsal düzen inşa edildi. Elbette her tarihsel dönem gibi o dönemin de tartışılacak, eleştirilecek, farklı açılardan değerlendirilecek uygulamaları vardı.
Tarih, kutsal bir dokunulmazlık alanı değildir. Ama tarihî şahsiyetleri değerlendirirken de dönemin şartlarını, mücadelelerini ve sonuçlarını yok sayamayız.
Bugün ise bazen bir insanı anlamak yerine ona bir etiket yapıştırmayı tercih ediyoruz.
Ya tamamen kusursuz olacak ya da tamamen değersiz!
Oysa tarih, siyah ve beyazdan ibaret değildir.
İşin ironik tarafı şu:
Atatürk'ü çok sevdiğini söyleyen de Cumhuriyet'in değerlerini savunduğunu belirtiyor. Atatürk dönemini eleştiren de kendi tarih okumasını ve düşünce özgürlüğünü savunuyor.
Peki, neden birbirimizi dinlemek yerine birbirimize düşmanlık üretmekte bu kadar mahiriz?
Bir tarafta en küçük eleştiriyi ihanet sayanlar, diğer tarafta her tarihî değeri küçümsemeyi cesaret zannedenler…
Bir taraf geçmişi sorgulamaktan korkuyor, diğer taraf geçmişi toptan reddetmekten çekinmiyor.
Sonra da dönüp birbirimize soruyoruz: Neden bu kadar kutuplaştık?
Belki de asıl trajedi burada.
Atatürk'ün ölümünün üzerinden geçen onca yıla rağmen hâlâ onun üzerinden birbirimizle kavga ediyoruz. Oysa bugün tartışmamız gereken yalnızca geçmişte kimin ne söylediği değil; bugün nasıl bir ülke, nasıl bir eğitim, nasıl bir hukuk ve nasıl bir gelecek istediğimizdir.
BİR LİDERİN ARDINDAN KALAN SADECE ANILAR DEĞİLDİR
Atatürk'ü anmak, yalnızca 10 Kasım'da sirenler çalarken ayağa kalkmak değildir.
Onu eleştirmek de hakaret etmek değildir.
Bir insanın tarihî mirasını anlamak; yaptığı işleri, dönemin koşullarını, başarılarını, tartışmalı kararlarını ve ülkeye bıraktığı kurumları birlikte değerlendirebilmektir.
Saygı ile sorgulamak birbirinin düşmanı değildir.
Bir millet, geçmişindeki liderlerini tartışabilir. Fakat bunu yaparken kendi tarihine, ortak değerlerine ve birbirine saygısını kaybetmemelidir.
Çünkü bir ülkeyi ayakta tutan yalnızca geçmişte kazanılmış zaferler değil, bugün o zaferlerin mirasına nasıl sahip çıktığımızdır.
Bu gün 10 Kasım saat dokuzu beş geçecek.
Yine sirenler çalacak, yine bayraklar yarıya inecek, yine kimileri gözyaşı dökecek, kimileri tarih üzerine tartışacak.
Belki de en acı olan, aynı bayrağın altında yaşayan insanların aynı tarih karşısında birbirine bu kadar uzak düşebilmesi…
Kimi Atatürk'ü asrın lideri olarak anacak, kimi onun tarihsel mirasını eleştirecek.
Ama keşke herkes şunu hatırlasa:
Bir milleti büyük yapan, geçmişindeki isimleri birbirine karşı silah olarak kullanması değil; farklı düşüncelere rağmen ortak bir gelecek kurabilmesidir.
Atatürk'ü sevmek de eleştirmek de bir düşünce meselesidir. Ancak hakaret, nefret ve düşmanlık hiçbir düşüncenin yerine geçmemelidir.
Çünkü mesele yalnızca Atatürk'ün nasıl hatırlanacağı değil, bizim nasıl bir toplum olarak hatırlanacağımızdır.
Saat dokuzu beş geçe hayat duruyor. Peki, dokuzu altı geçe neden hâlâ birbirimizi anlamaya başlayamıyoruz?
Belki de asıl üzerinde düşünmemiz gereken soru budur…
İKİ DEVLET, TEK MİLLET… BİR GÖNÜL, BİR TÜRK DÜNYASI!
Bazı dostluklar vardır, zamana ihtiyaç duymaz. Bazı kardeşlikler vardır, sınırlarla ölçülmez. İşte Türkiye ile Azerbaycan arasındaki bağ, tam da böyle bir kardeşliğin adıdır.
Aramızda sınırlar olabilir, farklı coğrafyalarda yaşayabiliriz. Ancak aynı türküyü dinler, aynı kelimelerle sevinir, aynı acılarda gözyaşı dökeriz. Çünkü bizi birbirimize bağlayan yalnızca dil değil; ortak tarih, kültür, gelenek ve gönül bağıdır.
Türkiye ile Azerbaycan'ın ilişkileri, diplomatik anlaşmaların çok ötesindedir. Bu ilişki, milletlerin hafızasında yer etmiş bir kardeşlik hikâyesidir. Mustafa Kemal Atatürk'ün Azerbaycan'a atfedilen, "Azerbaycan'ın sevinci sevincimiz, kederi kederimizdir" sözü de bu anlayışın özünü anlatır.
Azerbaycan'ın sevinci Türkiye'de sevinç, Türkiye'nin acısı Azerbaycan'da keder olmuştur. İki ülkenin zor zamanlarda birbirine verdiği destek, bu kardeşliğin yalnızca sözlerden ibaret olmadığını göstermiştir.
Ancak bugün kendimize daha büyük bir soru sormalıyız:
Türk dünyasının kardeşliği yalnızca zor günlerde birbirine destek olmak mıdır, yoksa birlikte güçlü bir gelecek inşa etmek midir?
Türk dünyası; Azerbaycan'dan Kazakistan'a, Özbekistan'dan Kırgızistan'a, Türkmenistan'dan Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ne uzanan geniş bir gönül coğrafyasıdır.
Bu coğrafyanın insanları birbirini daha iyi tanımalı, gençleri ortak projelerde buluşmalı, üniversiteler arasında köprüler kurulmalı, ticaret gelişmeli, kültür ve sanat ortak değerler etrafında büyümelidir.
Çünkü kardeşlik sadece güzel sözlerle yaşatılmaz. Eğitimle, üretimle, dayanışmayla, adaletle ve karşılıklı güvenle güçlendirilir.
Unutmamalıyız ki güçlü bir Türk dünyası, başka milletlere karşı olmak değil; kendi değerlerine sahip çıkarak barışa, iş birliğine ve ortak refaha katkı sunmaktır.
Bugün Bakü'de yükselen bir sevinç, Ankara'da da yankı buluyorsa; bugün Anadolu'da söylenen bir türkü Türkistan'da da gönüllere dokunuyorsa, aramızdaki bağın ne kadar derin olduğunu anlamak zor değildir.
Bizim ihtiyacımız olan şey, geçmişin hatıralarıyla övünmek kadar geleceğin sorumluluğunu da üstlenmektir.
Çünkü Türk dünyası yalnızca ortak bir geçmişin değil, birlikte kurulabilecek ortak bir geleceğin adıdır.
Dilde, fikirde, işte birlik…
Bir milletin gücü yalnızca nüfusuyla, ekonomisiyle veya ordusuyla ölçülmez. Birbirine ne kadar güvendiğiyle, zor zamanda ne kadar omuz omuza durabildiğiyle de ölçülür.
Ve unutmayalım:
Türkiye ile Azerbaycan arasındaki kardeşlik bir slogan değil, nesilden nesile taşınması gereken büyük bir emanettir.
Ne mutlu bu emanete sahip çıkanlara…
Ne mutlu gönül coğrafyasını unutmayanlara!
İki devlet, tek millet… Nice devletler, nice gönüller; ortak bir gelecek için el ele!
KÜL TERAZİSİ: Herkes Yanmış, Ama Kimse Kendini Suçlu Görmüyor!
Günümüz insanının en büyük marifetlerinden biri, başkasının acısını ölçmek, kendi acısını ise paha biçilemez ilan etmek oldu.
Herkes ateşin başında oturmuş, kimin daha çok yandığını tartışıyor. Kimi geçmişte yaşadıklarını anlatıyor, kimi uğradığı haksızlıkları sıralıyor. Herkesin bir hikâyesi, herkesin bir mağduriyeti, herkesin kendince haklı bir gerekçesi var.
Ne hikmetse herkes mağdur, kimse fail değil!
Bir bakıyorsunuz, dün başkasının canını yakan bugün adalet dağıtıyor. Dün haksızlık karşısında susan, bugün ahlak dersi veriyor. Menfaatine dokunulunca vicdanı uyananlar, başkasının hakkı yenirken derin bir uykuya dalıyor.
Sosyal medya da bu büyük tiyatronun sahnesi olmuş durumda. Birkaç cümleyle bilge, birkaç paylaşımla kahraman, birkaç sloganla adalet savaşçısı olunabiliyor. Yeter ki görüntü güzel, cümle etkileyici, alkış bol olsun!
Oysa hayat sosyal medya yorumlarından, alkışlardan ve gösterişli cümlelerden ibaret değil.
İnsan bazen en çok kendine karşı dürüst olmalı. Çünkü başkasının yarasını tartmaya çalışanların önce kendi ellerine bakması gerekir. Belki de o ellerde başkasının gözyaşının izi vardır.
Unutulmamalı ki acının büyüklüğünü alkış sayısı belirlemez. Haklılığı da kimin daha yüksek sesle konuştuğu göstermez.
Kül terazide tartılmaz!
Kimin ne kaybettiğini, kimin neyi kaybettirdiğini zaman gösterir. Çünkü zamanın adaleti, insanın kurduğu mahkemelere benzemez. Ne hatır dinler ne de menfaat gözetir.
Bugün kendini kazanan sananlar, yarın neyi kaybettiklerini anlayabilirler.
Velhasıl; herkesin yanmış olması, herkesi masum yapmaz. Bazen ateşi yakanla ateşten şikâyet eden aynı kişidir.
Son Köşe Yazıları
Sebepsizce Kapanan YoLLarın Sahibini Arıyorum KaLbimde...UnutuLan MevsimLerin Soğuk NefesiyLe Bir Kış Tadı Var Yüre...
(21 Kasım 2026 23:42:59)
DÜNYA YENİDEN PAYLAŞILIRKEN BİZ NEREDEYİZ?Balfour'dan Yalta'ya, Yalta'dan yeni dünya düzenine...Dünya tarihinin bazı dön...
(21 Kasım 2026 11:53:27)
Paşinyan Ermenistan Meclisinde Kükredi Paşinyan’in. Ermenistan Meclisi'nde ki konuşmasını okumasını dinleyemeyenler...
(20 Kasım 2026 13:54:01)
Öyle bakma kaybolurum Gözlerinin derinindeBelki de mutlu olurum Ben de her günün birindeGelsen de tutsan...
(19 Kasım 2026 20:59:35)
DUYAN OLMADI Yokluğunda dağlara anlattım aşkımı,Toprağa akıttım dinmeyen gözyaşımı,Yapraklar tutup kaldırdı elimden...
(19 Kasım 2026 19:00:25)